Çorum Dünyanın Merkezi mi?

EFSANE

“Google, Çorum’u Dünyanın Merkezi İlan Etti” haberini hatırlıyor musunuz?
2016 yılının Haziran ayında tüm Türkiye sosyal medyada bu başlıkla coştu. Çorum Belediye Başkanı meydanda basın toplantısı düzenledi, şehrin çeşitli noktalarına “Çorum Dünyanın Merkezi” afişleri asıldı. Anadolu Ajansı haberi geçti, milyonlar paylaştı. En çok Çorumlularla olmak üzere tüm Türkiye’yi sevindirip, ”Dünya’nın merkezindeyiz” diyerek heyecanlandırmıştı.

Yapılan haber şu şekildeydi:

Dünyanın merkezi her sene Google tarafından coğrafik değerlere ve kara hesaplamalarına göre yeniden bulunuyor. 
Bu sene ise Google, Dünya üzerinde bulunan kara parçalarını hesaplayarak, dünyanın coğrafik merkezini Çorum ve Kırşehir kırsalını oluşturan bölge olarak açıkladı.

Bir Reddit kullanıcısının paylaştığı Google Mapsharita görseline göre dünya yüzeyinin coğrafik merkezi Çorum.

Daha önceden bu merkezin Mısır piramitlerinin yer aldığı bölge, Mekke, Greenwich olduğu şeklinde söylentiler vardı. Ancak hesaplamanın ve resmi açıklamanın direkt Google tarafından yapılması üzerine, dünyanın asıl merkezinin Çorum olduğu ortaya çıktı. Her kıtanın birbirine olan yüzeysel ağırlık oranı hesaplanıyor ve hepsinin birbirine denk düştüğü ortak nokta bulunuyor.

GERÇEK

Çorum’u “dünyanın coğrafi merkezi” olarak haritada işaretleyen Google değildi. Söz konusu işaretlemeyi anonim bir sosyal medya kullanıcısı yapmıştı. Ekran görüntüsünü Imgur’a yükledi, görsel viral oldu, Anadolu Ajansı haberi servis etti. Birkaç saat sonra ajans, haberin “sehven (yanılarak) yayınlandığını” açıklayarak geri çekti.

Peki bu noktada hikâye biterdi, değil mi? Hayır. Çünkü asıl ilginç kısım burada başlıyor. Çorum Dünyanın Merkezi mi? sorusu yıllar önce bilim adamları tarafları tartışılmış, bazı bilim adamlarının savunduğu bir bilgi olmuş.

Çorum Dünyanın Merkezi mi?

Bu konu 1973 yılına kadar uzanıyor. ABD’li fizikçi Andrew J. Woods, California’daki Gulf Energy and Environmental Systems şirketinde çalışırken tüm kara kütlelerinin geometrik ağırlık merkezini hesaplamaya girişti.

Yöntemi şuydu: Her kıtanın yüzey alanı ağırlıklandırılarak hepsinin dengede durabileceği ortak nokta bulunacaktı. Woods’un hesabı 39°00’K 34°00’D koordinatlarına, yani Ankara’nın yaklaşık 150 kilometre güneydoğusuna, Kırşehir çevresine işaret etti.

2003 yılında Alman yazılımcı Holger Isenberg, Woods’un çalışmasını çok daha yüksek çözünürlüklü bir veri setiyle yeniden yaptı. Kullandığı model, ETOPO2 adlı küresel sayısal yükselti modeliydi — Woods’un 1973’te sahip olduğu veriden çok daha ayrıntılı. Isenberg’in hesabı bu kez 40°52’K 34°34’D koordinatlarına düştü: Çorum’un İskilip ilçesi kırsalı.

“Dünyanın Merkezi” Diye Sabit Bir Nokta Var mı?

Kısa cevap: Hayır.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), coğrafi merkezin nasıl hesaplanacağına dair “genel kabul görmüş, kesin bir yöntem bulunmadığını” resmi olarak belgelemektedir.

Kıyıları nasıl çizdiniz? Küçük adaları hesaba kattınız mı? Sayısal modelin çözünürlüğü ne? Bu faktörlerden herhangi birini değiştirdiğinizde “merkez” yüzlerce kilometre kayar.

Peki Neden Hala Çorum Deniyor?

Mark Twain’e atfedilen söz gibi: Gerçek ayakkabılarını giyene kadar yalan dünyayı dolaştı.
Bilimsel hesaplamalar da olduğu görülünce insanlar konuyu bırakmadı. Anadolu Ajansı haberi geri çekti ama sosyal medyada paylaşılan milyonlarca gönderi ortalıkta kalmaya devam etti. Çorum Belediyesi afişleri astı. Köşe yazarları makaleler yazdı. Yanlış bilgi, doğrulama mekanizmalarından çok daha hızlı yayılmıştı.

Kaynaklar:

• Andrew J. Woods (1973) — “The Geographical Center of the Earth”, Gulf Energy and Environmental Systems, San Diego. Koordinatlar: 39°00’K 34°00’D.
• Holger Isenberg (2003) — “The Geographical Center of the Earth”, kişisel hesaplama, ETOPO2 sayısal yükselti modeli kullanılarak. Koordinatlar: 40°52’K 34°34’D.
• USGS (ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu) — Coğrafi merkez hesaplama yöntemleri hakkında resmi açıklama.
• Anadolu Ajansı — Orijinal haber ve geri çekme açıklaması, 15 Haziran 2016.