Asya Hun (Büyük Hun) Devleti

Tarihte bilinen ilk Türk devleti M.Ö. 220’de kurulan Asya Hun devletidir.
Çin kaynaklarında Hsiung-nu olarak geçer ve Tuku Sülalesinden geldiği yazar. (Çin’in Soğdca metinlerinden anlaşılmıştır.) Asya Hun dönem boyunca Çin’le hem ticaret yapmış hem de mücadele içinde olmuştur.
Asya Hun’un bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır.

Teoman Dönemi

Teoman, ilk kez Tanhu ve Şanyü unvanlarını kullanan hükümdardır.
Hunların, ilk döneminde çevresinde 3 büyük devlet vardır. Güney-batı’da Yüeçi’ler, doğuda Tung-hu’lar, güneyde ise Çin.
Teoman, Çin’e seferler düzenleyip kazanmaya başladıktan sonra, Çin devleti Türk’lerden korunmak amacıyla Çin Seddi’ni inşa etmeye başlamışlardır.

MeteHan Dönemi

M.Ö. 209’da tahta geçiyor. Tahta geçiş hikayesini burdan bakabilirsiniz.
”Toprak milletindir. Onu kimse veremez.” sözü MeteHan’a aittir, bu söz ile Türklerde vatan sevgisinden bahseden ilk hükümdardır.

Askeri Alanda:

• İlk kez düzenli Türk ordusu kurulmuştur. (M.Ö.209) Bu sebeple şimdiki Türk Kara Kuvvetlerini kuruluşu M.Ö. 209 kabul edilir.
• Şu anda tüm dünyanın kullandığı onluk sistem yapılmıştır. (Onbaşı, Yüzbaşı, Binbaşı vs.) Orduya tek tip elbise giydirilmiştir.

İdari Alanda:

• Orta Aya’daki Türk boylarını bir bayrak altında toplamış, Orta Asya Türk siyasi birliğini sağlamıştır.
• Devlet meselelerini konuşmak için kurultay kurulmuştur.
• Ülke merkez, sağ ve sol olarak yönetilmiştir.

Mali Alanda:

• İlk kez vergilendirme sistemi kurulmuştur.

MeteHan, Çin’e birçok sefer düzenleyip başarılı olmuştur. Ancak kalabalık Çin nüfusunda asimile olmamak için, Çin’den toprak almamış, onun yerine Çin’i vergiye bağlamıştır. Bunu da Türk tarihindeki ilk yazılı antlaşma olan Kuzey Şansi Antlaşması ile yapmıştır. Maddeleri ve önemine burdan bakınız.

MeteHan’dan Sonra Asya Hun:

Ki-ok Dönemi: Çin ile olan ilişkileri geliştirmek için, Çinli prensesle evlenmiştir. Siyasi amaçla yapılan prensesle evlenmeler, genellikle Türk devletlerine zarar vermiştir.

Kün-çin Dönemi: Çin entrikaları, taht kavgaları ve İpek Yolu üzerindeki gücün kaybedilmesinden dolayı Asya Hun zayıflamış, yıkılma sürecine girmiştir.

(Kün-çin’den sonraki yaklaşık 70 yıl hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır.)

Ho-han-ye ve Çiçi Dönemi: İkili teşkilat şeklinde yönetilen dönemde, birçok Çinli prensesle evli olan Ho-han-ye, ülkenin yıkılışı döneminde olduğu için Çin’e bağlanmak istedi. Çi-Çi ise ”Boyun eğmeyeceğiz. Esir hayatı yaşamayı utanç verici bulurum. Zira öteden beri Türkler, kuvveti takdir eder, tabi (bağlı) olmayı hakir görürler. Savaşçı hayatımız sayesinde yabancıları titreten bir millet olduk. Biz ölsek de kahramazlığımızın şöhreti kalacak. Çocuklarımız ve torunlarımız diğer kavimlerin efendisi olacaktır.” demiştir. Bağımsızlık etkili bir şekilde ilk Çi-Çi’de görülmüştür.

Daha sonra Hunlar ikiye bölündü, ho-han-ye çin’e bağlandı. Çi-Çi ise Çin’in baskılarından, entrikalarından, çıkan kıtlıktan ve gücün azalmasından dolayı batı’ya göç etmişlerdir. Hun’lar topluluk şeklinde farklı farklı yerlere göç etmiş, devlet kuramamışlardır.

Sonra göç etmeyenler Kuzey ve Güney Hun kursada toparlayamamışlar kısa sürede yıkılmışlardır.

Asya Hun’un Yıkılmasını Etkileyen Faktörler:

• Çin entrikaları (Prensesle evlilikler, ticaret oyunları vs.)
• Devlet adamlarının başarısızlığı
• Töre bozulması
• Salgın hastalık ve kıtlık
• Çinlilerin diğer devletlerle Hun’lara karşı ittifak yapması
• Bazı hükümdarların Çin’e bağlanma isteği

Kavimler Göçü (375)

Asya Hun’un yıkılmasından sonra bazı Hun’lar batıya İtil Nehri’ne geçmiştir. Bu olay daha ilerideki kavimlerin, yerinden oynamasına onların da batıya ilerlemesine neden olmuştur. Bu göç hareketine ”Kavimler Göçü” denmiştir.

Kavimler Göçü’nün Sonuçları

• Roma İmparatorluğu, Batı Roma ve Doğu Roma (Bizans) olmak üzere ikiye ayrılmıştır.
• Bugünkü Avrupa milletlerinin temeli atılmıştır. (Etnik kökenlerin)
• Avrupa Hun Devleti kurulmuştur.
• Avrupa’da feodalite (derebeylik) ortaya çıkmıştır.
• Skolastik düşünce, Avrupa’ya egemen olmuş, Hristiyanlık yayılmış, papalık ve kilise güçlenmiştir.
• 476’da Batı Roma’nın yıkılmasıyla, İlk Çağ kapanmış, Orta Çağ başlamıştır.