Türkler Tarihte 16 Devlet Mi Kurdu?

”Türkler tarihte 16 devlet kurmuştur. Cumhuriyet forsundaki her yıldız Türklerin kurduğu bir devleti temsil eder.”

Bu bilgi ne kadar doğru?

❌ Efsane — “Türkler tarihte 16 devlet kurmuştur.” 16 yıldız = 16 Türk devleti

Cumhurbaşkanlığı forsuna baktığınızda sol üst köşede ortasında güneş ve çevresinde 16 yıldız görürsünüz. Bu sembollerin anlamı hakkında muhtemelen şunu duymuşsunuzdur:
”Türkler tarihte 16 devlet kurmuştur. Her yıldız Türklerin kurduğu bir devleti temsil eder.”

Bu efsanevi bilgi o kadar yaygınlaşmıştır ki gazetelerde köşe yazarları bunu cümle aralarına sıkıştırarak kullanmakta, siyasetçiler kürsülerden dile getirmekte, ders kitapları liste biçiminde sunmakta, sosyal medyada ise tartışmasız bir gerçekmiş gibi dolaşmaktadır. Cumhurbaşkanlığı Forsu’ndaki 16 yıldız da bu bilginin inandırıcılığını arttırmıştır.

Gerçek — İddianın Kökeni Nedir?

1. İddia: Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucu kadrolarının resmi evraklarında, “Türkler tarihte 16 büyük devlet kurmuş ve forstaki yıldızlar da bunları simgeler” şeklinde bir ibare

Cumhurbaşkanlığı Forsu’nun ilk örnekleri 1922 yılına, Mustafa Kemal Atatürk’ün İzmir’e girişi dönemine kadar uzanmaktadır. 1925 tarihli Sancak Talimatnamesi ve sonraki yasal düzenlemelerde forsun ölçüleri, geometrik yapısı ve kullanım alanları net bir şekilde belirlenmiş olsa da bu sembollerin ne anlama geldiğine dair hiçbir açıklama eklenmemiştir.

Bugün ezbere bildiğimiz o “16 Büyük Türk Devleti” tezi, aslında çok sonraları, 1969 yılında Harita Yüzbaşısı Akif Özbek tarafından yazılan “Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve Taşıdığı Anlam” adlı kitapla literatüre girmiştir.

Eski Türk Tarih Kurumu Başkanı Yusuf Halaçoğlu’nun tespiti ise meselenin ne denli sürüncemede olduğunu gözler önüne serer: Halaçoğlu, Atatürk’ün 1922’de İzmir’e girerken kullandığı forsun 20 yıldız taşıdığını, 1959 sonrasında bu sayının 16’ya düşürüldüğünü belgelemiş ve 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e yıldız sayısının 20’ye çıkarılması gerektiğine dair bir rapor sunmuştur.


2. İddia: Türkler tarihte yalnızca 16 devlet kurmuştur.
Bu durum, tarih bilimi açısından trajikomik bir hatadır. Türklerin devlet kurma kabiliyeti ve sürekliliği, 16 gibi dar bir sayısal sınırın çok ötesindedir. Önde gelen Türkçülerden Hüseyin Nihal Atsız, daha 1969 yılında yazdığı “16 Devlet Masalı ve Uydurma Bayraklar” makalesinde bu iddiayı sert bir dille eleştirmiş ve bu anlayışın Türk tarihinin büyüklük düşüncesine ve tarihî gerçeklerine şiddetle aykırı olduğunu belirtmiştir.

Hukuk tarihçisi Prof. Dr. Coşkun Üçok da listenin tarihsel bir analize değil keyfi bir seçime dayandığını, sadece büyük Türk devletlerini tam olarak saymaya kalksanız zaten 16 rakamını çok aşacağını vurgulamıştır.

Cumhurbaşkanlığı Armasında yer alan güneş, sonsuzluğu (T.C.’nin), 16 yıldız ise bağımsız 16 büyük Türk Devletini simgelemektedir.

1. Büyük Hun İmparatorluğu: MÖ 220- MS 216
2. Batı Hun İmparatorluğu: MÖ 48-MS 216
3. Avrupa Hun İmparatorluğu: 375-469
4. Ak Hun İmparatorluğu: 420-552
5. Göktürk Kağanlığı: 552-745
6. Avar Kağanlığı: 565-835
7. Hazar Kağanlığı: 651-983
8. Uygur Kağanlığı: 745-1368
9. Karahanlı Devleti: 840-1212
10. Gazne Devleti: 962-1183
11. Büyük Selçuklu Devleti: 1040-1157
12. Harezmşahlar Devleti: 1097-1231
13. Altın Ordu Devleti: 1236-1502
14. Timur İmparatorluğu: 1368-1501
15. Babür İmparatorluğu: 1526-1858
16. Osmanlı İmparatorluğu: 1299-1922

Gerçekten de bu 16’lık listede adı geçmeyen ama tartışmasız Türk devleti olan yapılar son derece kalabalıktır:

Anadolu Selçuklu Devleti, Memlük Devleti (resmi adı ed-Devletü’t-Türkiyye’dir), Karakoyunlular, Akkoyunlular, Kırım Hanlığı, Kazan Hanlığı, Safevi Devleti, Çağatay Hanlığı, Peçenek Hanlığı, Karluk Devleti, Göktürk Devleti, Tolunoğulları, İhşidiler, Sakalar…
Bir de günümüz devletleri var: Azerbaycan, Türkmenistan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, işgal altındaki Doğu Türkistan ilk akla gelenlerden bazılarıdır.

Türk milleti, tarih sahnesine çıktığı günden bu yana teşkilatçı yapısı sayesinde irili ufaklı, coğrafyaya göre değişen 100 ile 200 arasında devlet, hanlık, beylik ve atabeylik kurmuştur. Cumhurbaşkanlığı forsundaki 16 yıldız güzel bir semboldür. Türk tarihini onurlandırma amacı taşıdığı açıktır. Ama Türk tarihini 16 rakamıyla sınırlamak, atalarımızın muazzam mirasına ve siyasi, askeri dehasına, başarılarına yapılabilecek en büyük haksızlıktır. Doğru sayı, şişirmeye gerek olmadan fazlasıyla büyüktür.

Halk arasında dolaşan meşhur bir sözdeki gibi;

* İki Yahudi yan yana gelirse şirket, iki Türk yan yana gelirse Devlet kurar.*

(Not: Bu sözün Çin atasözü olduğu bilgisi de efsanedir.)

Kaynaklar:
* Nihal Atsız, “16 Devlet Masalı ve Uydurma Bayraklar”
* Coşkun Üçok, 16 Türk devleti listesine yönelik eleştiriler — Murat Belge, “Gelelim 16 Türk devletine”
* Yusuf Halaçoğlu, Cumhurbaşkanlığı forsu üzerine araştırma ve Süleyman Demirel’e sunulan rapor
* T.C. Cumhurbaşkanlığı resmi sitesi, Cumhurbaşkanlığı Forsunun Tarihçesi bölümü
* Harita Yüzbaşı Akib Özbek, Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve Taşıdığı Anlam