UNESCO Dünya Miras Listesinde Türkiye
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), 1972 yılında imzalanan Dünya Mirası Sözleşmesi ile kültürel veya doğal miras açısından önem taşıyan yerler olan Dünya Mirasları kavramını tanımladı. UNESCO Dünya Miras Listesinde Türkiye önemli bir yer almaktadır.
Anadolu, tarih boyunca pek çok farklı uygarlığa ev sahipliği yapmış, Doğu ile Batı arasında adeta bir köprü görevi üstlenmiştir. Bu coğrafyanın sunduğu en büyük zenginliklerden biri de hiç şüphesiz benzersiz mimari birikimidir. Hititlerden Bizans’a, Selçuklulardan Osmanlı İmparatorluğu’na kadar uzanan bu geniş yelpaze, günümüzde pek çok şaheserle taçlandırılmıştır.
UNESCO Dünya Miras Listesinde Türkiye
UNESCO Dünya Miras Listesinde Türkiye’ye baktığımızda 22 alan listede, 80 alan ise geçici listede bulunmaktadır. Bu alanlarımız:
- Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas, 1985) — Mengücekli dönemi cami-hastane külliyesi, eşsiz taş işçiliği
- İstanbul’un Tarihi Alanları (1985) — Ayasofya, Süleymaniye, Sultanahmet Camii, Zeyrek ve kara surları
- Göreme Milli Parkı ve Kapadokya (1985) — Kaya oyma kiliseler ve yeraltı şehirleri (karma miras)
- Hattuşa (Çorum, 1986) — Hitit İmparatorluğu başkenti; surlar, tapınaklar, Aslanlı Kapı
- Nemrut Dağı (Adıyaman, 1987) — Kommagene Krallığı’nın dev heykelli anıt mezarı
- Xanthos-Letoon (Antalya/Muğla, 1988) — Likya uygarlığının başkenti ve kutsal alanı
- Hierapolis-Pamukkale (Denizli, 1988) — Antik kaplıca kenti; tiyatro, nekropol (karma miras)
- Safranbolu (Karabük, 1994) — Geleneksel Osmanlı-Türk konut mimarisi
- Truva Antik Kenti (Çanakkale, 1998) — Üst üste dokuz yerleşim katmanı
- Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi (2011) — Mimar Sinan’ın ustalık eseri, Osmanlı mimarisinin zirvesi
- Çatalhöyük (Konya, 2012) — 9000 yıllık Neolitik kent
- Bursa ve Cumalıkızık (2014) — Erken Osmanlı külliyeleri, hanlar bölgesi ve köy dokusu
- Bergama (Pergamon) (İzmir, 2014) — Helenistik dönem akropolü, Asklepion
- Efes (İzmir, 2015) — Celsus Kütüphanesi, Artemis Tapınağı, büyük tiyatro
- Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri (2015) — Anadolu’nun en görkemli kent surları
- Ani Arkeolojik Alanı (Kars, 2016) — Ortaçağ kenti; Ebul Menuçehr Camii dahil
- Aphrodisias (Aydın, 2017) — Roma dönemi heykeltıraşlık merkezi, Afrodit Tapınağı
- Göbeklitepe (Şanlıurfa, 2018) — Dünyanın bilinen en eski tapınak alanı (~12.000 yıl)
- Arslantepe Höyüğü (Malatya, 2021) — İlk devlet yapılanmasının izlerini taşıyan höyük
- Gordion (Ankara, 2023) — Frigya başkenti, Midas Tümülüsü
- Anadolu’nun Orta Çağ Ahşap Direkli ve Kirişli Camileri (2023) — Afyon Ulu, Sivrihisar Ulu, Ankara Arslanhane, Kastamonu Mahmut Bey ve Beyşehir Eşrefoğlu camileri
- Sardis ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri (Manisa, 2025) — Lidya başkenti ve kral mezarları
Ayrıca Türkiye’nin geçici listesinde 80’in üzerinde aday alan bulunuyor; bunlar arasında Edirne Sultan II. Beyazıd Han Külliyesi, İshakpaşa Sarayı, Mardin ve Selçuklu kervansarayları gibi önemli mimari eserler asıl listeye girmeyi bekliyor.
Biliyor Muydunuz?
Mimar Sinan’ın başyapıtı olan Edirne’deki Selimiye Camii, döneminin mühendislik sınırlarını zorlayan bir kubbe çapına sahiptir. Sinan, dönemin teknik imkânlarıyla 31.5 metre çapındaki bu dev kubbeyi 8 büyük fil ayağına oturtmuş ve bunu yaparken yapının ağırlığını kusursuz bir şekilde dengeleyerek yüzyıllara meydan okuyan bir statik başarı elde etmiştir. Ayrıca caminin akustiği, içerideki sesin en arka sıradan bile rahatça duyulabilmesi için özel küpler ve ses yansıtıcı kanallarla tasarlanmıştır.
Kaynaklar:
– T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – UNESCO Dünya Miras Listesi Türkiye
– UNESCO Türkiye Millî Komisyonu Resmî Veritabanı
– Anadolu Medeniyetleri ve Mimarlık Tarihi Araştırmaları