I. Murad (Hüdavendigar) Dönemi

”Hüdavendigar” ve ”Gazi” unvanlarıyla anılan I. Murad, Osmanlı Devleti’nin üçüncü padişahıdır. Babası Orhan Gazi‘den 95.000 km² olarak aldığı devlet topraklarını kendisi yaklaşık 500.000 km² kadar genişlemiştir. I. Murad, devleti sadece bir fetih gücü olmaktan çıkarmış, imparatorluk kimliği kazandıran merkezi teşkilatları inşa etmiştir.

I. Murad’ın Kişiliği

I. Murad, Orhan Gazi ve Nilüfer Hatun’un oğludur. Kararlı ve soğukkanlı kişiliğiyle tanınan Murad, siyasi zekâsını askeri dehâsıyla harmanlayarak hem Anadolu’da hem de Rumeli’de kalıcı fetihler gerçekleştirmiştir. Halkın güvenini kazanmayı siyasi bir araç olarak kullanan Murad, ele geçirdiği bölgelerdeki yerel yöneticilerle uzlaşma yolunu tercih etmiş ve zulüm yerine istikrarı esas almıştır. “Hüdavendigâr” yani “Allah’ın kulu” lakabını hak edecek ölçüde dinî değerlere bağlı olduğu bilinen padişah, mütevazı yaşam tarzını saltanatının ihtişamıyla dengelemiştir.

Savaş meydanında şehit edilen ilk ve tek Osmanlı padişahıdır.

I. Murad’ın Dönemi (1362 – 1389)

Sazlıdere Savaşı – Edirne’nin Fethi

I. Murad dönemi, fetih stratejisinin ana eksenini Rumeli’ye kaydırdığı dönemdir. I. Murad, Sazlıdere Savaşı’nı kazanarak 1363’te Edirne’yi fethetti. (Bazı kaynaklarda 1361 olarak geçer) Bu hamle, Rumeli’ye yönelik kalıcı fetihlerin üssünü oluşturdu. Edirne’nin ardından Lala Şahin Paşa, Filibe ve Gümülcine’yi de Osmanlı topraklarına kattı.
Sazlıdere Savaşı’nın en önemli özelliği Bizans’ın Balkanlar ile olan kara bağlantısını koparmış olmasıdır.

Sırpsındığı Savaşı (1364)

Osmanlı’nın ilk Haçlı Savaşı’dır. Sırp, Bulgar, Bosna ve Eflak güçlerinden oluşan büyük Haçlı ordusu, Osmanlı Ordusu ile savaşmış, Hacı İlbey kahramanlığında Haçlılar büyük bir bozguna uğrayarak Meriç Nehri’ne dökülmüştür. Osmanlı ile Haçlılar arasındaki bu ilk büyük savaş, böylelikle kesin zaferle sonuçlandı. Bu savaşla Meriç Nehri, Osmanlı kontrolüne girdi, Edirne ve Batı Trakya daha güvenli hale gelmiştir.

Not: I. Murad döneminde, Osmanlı başkenti Bursa’dan Edirne’ye geçmiştir.

Çirmen Savaşı (1371)

Sırpsındığı yenilgisinin intikamını almak isteyen Sırplar, Osmanlı kuvvetleriyle Çirmen’de karşılaştı. Osmanlı’nın 800 askeriyle, Sırpların 70.000 askeri savaştı ve Osmanlı zaferiyle sonuçlandı. Makedonya’nın fethi için kapı aralandı ve Sırplar vergiye bağlandı. Bu savaş, 2. Sırpsındığı olarakta anılır.
Bu savaşla, Sırplar ve Bizans, Osmanlı’nın üstünlüğünü tanımış oldu.

1388 yılında Sırp ve Boşnak kuvvetleri, karakolu basıp küçük bir akıncı birliğini Ploşnik’te yenmişlerdir. Sırplar, bu olayı abartarak şehit sayısını arttırarak anlattığı için Papa, Haçlı Ordusunu toplayıp tekrar Osmanlı’ya savaş açarak I. Kosova Savaşını açmıştır.

I. Kosova Savaşı (1389) ve I. Murad’ın Şehadeti

Osmanlı’nın Balkanlardaki ilerleyişini durdurmak için yapılan ikinci Haçlı savaşıdır. Bu savaşta ilk defa top kullanılmıştır. Kapıkulu (Yeniçeri) ilk kez kullanılmıştır. I. Murad komutasındaki Osmanlı ordusu Kosova Ovası’nda bu kuvvetleri kesin biçimde mağlup etti. Tuna Nehri’ne kadar olan topraklar Osmanlı hâkimiyetine girdi. I. Kosova Savaşı, her iki tarafın da komutanını kaybettiği ender muharebelerden biridir.

Önemli:
Savaş sonrasında I. Murad, savaş meydanını gezerken Miloş Obiliç adlı bir Sırp soylunun hançeriyle şehit düştü. Osmanlı tarihinde savaş alanında şehit düşen ilk ve tek padişahtır.
(Şehit edilme olayı, yabancı kaynaklarda bir kaç farklı şekilde anlatılır.)

Dip Not:
* 1389’da Sırplar, Osmanlı hegemonyasını kabul ettiler. 1878 Berlin Antlaşmasına kadar, tam 489 yıl Osmanlı’da istimalet (hoşgörü) politikası ile yaşadılar. 489 yıl sonra Sırplar bağımsızlıklarını aldıklarında ilk yaptıkları Miloş Obiliç’in heykelini yapmak oldu.

* 2019 yılında Yeni Zelanda/Christchurch’ta bir kişi sosyal medyada canlı yayın açıp, askeri üniforma giyerek iki camiye girip namaz kılanları katletti. 51 şehit, 49 yaralı vardı. Avustralya vatandaşı Brenton Harrison Tarrant’ın (Saldırgan) silahının üstünde:
– Miloş Obiliç 1389 (I. Murad’ı şehit eden Sırp)
– Charles Martel (732 Tours Savaşı’nda Müslümanlara karşı savaşan Frank komutanı)
– Jan Sobieski (1683 Viyana Kuşatması’nda Osmanlı’ya karşı savaşan Polonya Kralı)
– Hristiyan dini sembolizmleri yazıyordu.

Anadolu Politikası

I. Murad, Rumeli’deki fetihleriyle eş zamanlı olarak Anadolu’daki Türk siyasi birliğini sağlamaya çalışmıştır.

Germiyanoğulları’nın toprakları (Kütahya bölgesi) çeyiz yoluyla, Hamitoğulları’nın toprakları (Isparta bölgesi) ise satın alma yoluyla Osmanlı’ya katıldı. Candaroğulları da Osmanlı kontrolü altına girdi. Bu yöntem diplomasi ve ittifak politikasının Osmanlı stratejisine nasıl yerleştiğini gösteren erken bir örnektir. Ayrıca kan dökülmesini de engelliyordu.
Karamanoğulları ile komşu olundu ve ilk mücadeleler başladı.

Dönemin Önemli Gelişmeleri

I. Murad döneminin en kalıcı mirası, şüphesiz kurumsal reformlardır. Bu dönemde gerçekleştirilen düzenlemeler, Osmanlı’nın bir beylikten imparatorluğa evrilmesinin altyapısını oluşturmuştur.

1. İlk kez Rumeli Beylerbeyi kurulmuştur. (Merkezi Manastır, İlk beylerbeyi Lala Şahin Paşa’dır.)
   
2. Tımar, sistemli bir şekilde uygulandı.
   
3. İlk kez Kapıkulu Ocağı (Yeniçeri Ocağı) kurulmuştur. İlk kez Acemi Oğlanlar Ocağı kurulmuştur. Topçu Ocağı’nın temelleri atılmıştır.
   
4. İlk kez sadrazamlık (veziriazamlık) makamı kuruldu. (İlk sadrazam Çandarlı Kara Halil Hayrettin Paşa’dır.)
   
5. İlk kez Defterdarlık – Kazaskerlik makamı oluşturuldu. (İlk Kazasker Çandarlı Kara Halil Paşa’dır.)
   
6. Veraset sistemine düzenleme getirdi.
   ”Ülke hanedan erkeklerinin ortak malıdır.” iken ” Ülke padişah ve oğullarınındır.” yaptı.
   
7. Orhan Gazi, oğlu I. Murad’ı sancağa çıkardı. Böylelikle sancağa giden ilk padişah I. Murad oldu.
   
8. İlk kez Pençik sistemi uygulandı.
   (Pençik Sistemi: Savaşlarda ele geçirilen esirlerden 1/5’inin Yeniçeri Ocağına alınmasıdır.)
   
9. İskan politikası başlıyor.
   
10. Cihan Hakimiyeti ve Nizam-ı Alem anlayışları başlıyor.

Kaynaklar:

– İnalcık, H. (1994). Osmanlı İmparatorluğu: Klasik Çağ
– Uzunçarşılı, İ. H. (1972). Osmanlı Tarihi
– Emecen, F. (2010). İlk Osmanlılar ve Batı Anadolu Beylikler Dünyası
– Türk Tarih Kurumu — Osmanlı Padişahları